Тарихтың көзіндей болған көне бұйымдар мен жәдігерлер кім-кімді болмасын бей-жай қалдырмаса керек. Ал, оларды жинақтап, арнайы орында сақтау, сөйтіп келер ұрпаққа жеткізу – сауапты тірліктердің бірі. Біздің бүгінгі кейіпкеріміз – түркістандық тәртіп сақшысы, полиция подполковнигі Сухраб Ирназаровтың көне жәдігерлерге деген әуестігі бүгінде сүйікті ісіне айналған. 45 жастағы полицей тұратын үйдің шатырынан Кеңес дәуірінде қолданылған заттардың түр-түрін кезіктіруге болады. Түймесін баса қалсаңыз сайрай жөнелетін ескі музыкалық аспаптардың осы күнге дейін бұзылмай сақталуы тіптен тәнті етеді.
Көне жәдігерлер, түрлі коллекциялар жинау Сухраб Ирназаровтың бала кезінен қалыптасқан әуес ісі. Оның мұражайынан тиынның мыңға жуық түрін, байырғы телефондарды, тігін машиналарын, фотоаппараттар мен қабырға сағаттарын, радио, аудио және видеомагнитофондарды көре аласыз. Түркістандық полицей бұл жәдігерлерді жинақтау үрдісін 2014 жылы бастапты.
Полиция подполковнигі техника тілін терең біледі. Бұл қабілеті мұражайға жинақталған ескі құралдардың ақауын түзетуге сеп болып келеді. Одан бөлек, қолы қалт еткенде сағат механизмдерінен трансформер көліктер құрастырады. Тіпті, тігін машиналарын іске қосып, жұмысқа жарамаса да ойыншық көлік, мотоцикл сияқты дүниелерге айналдырады. Ағаштан түрлі мүсіндер жасауды да жақсы көреді.
Коллекционер тәртіп сақшысы мұражай қорын жиі-жиі толықтырып тұрады екен. Мәселен, биылғы қыркүйек айында коллекция қатарына шартты сигналдар жүйесін білдіру үшін қолданылған «Морзе әліппесін» қосқан. Одан бөлек үш ескі бейнекамера сатып алған. Полицейдің айтуынша, мұндай көне бұйымдардың бағасы арзан. Кейде адамдар қолданбайтын заттарын тегін бере салады екен. Бүгінде Сухраб өзі секілді ескі жәдігерлерге қызығатын адамдармен тығыз қарым-қатынас орнатқан. Коллекционерлер бір-бірімен жиі-жиі зат алмасып отыратын көрінеді.
– Мұражайда кеңестік әскер құрылымының нысанды киімдері бар. Қазақстан полициясы күніне орай арнайы шығарылған барлық мерекелік төсбелгілерді көре аласыз. Полиция қызметкерлерінің нысанды киіміне тағылатын жұлдызшалардың 15-ке тарта түрін жинадым, – дейді ол.
Сухраб мырзаның жеке мұражайындағы ең ескі бұйым – 1953 жылы шығарылған магнитофон. Дүние жүзі бойынша санаулы ғана данасы шыққан техникаларды да Сухрабтың үйінен табуға болады. Коллекционер көне заттарды базарлардан немесе жарнама арқылы өзге аймақтардан сатып алады. Өзінің фотоаппараттарға деген қызығушылығы да ерекше. Бүгінде мұражайында кеңес заманында қолданылған фотоаппараттардың 300-ге жуық түрі сақталған.
– Фотоаппараттың түрі көп. Сондықтан оны жинау өте қызықты. Мысалы, магнитофон кассеталарының түрі айтарлықтай көп емес. Бір жылдары мен криминалистика саласы бойынша «Арнайы техника» сабағынан Шымкенттегі оқу орнында дәріс оқыдым. Онда қылмыстық дәлелдерді анықтау дәл осы фотоаппараттармен байланысты болды. Шынымды айтайын, ол кезде фотоаппаратқа қатты қызығушылығым болмады. Кейіннен сала ауыстырған соң ғана фотоаппараттың түр-түрін жинауға ден қойдым. Қазір де біреу фотоаппараттың менде жоқ түрін ұсынса ала беремін. Мысалы, менде жетпісінші жылдары КСРО-да көптеп шығарылған «МТО-1000» фотоаппаратының объективі бар. Бұл құрылғы аспандағы айды да жақындатып түсіре алады. Одан бөлек коллекциямда бұрын әскери барлау мақсатында пайдаланылған жеті фотоснайпер бар. Алыстағы нысанды түсіретін бұл құрылғы өте аз көлемде шығарылған. Алғашқыда мұны ішкі істер органдарының арнайы барлау бөлімі қолданса, кейін фотоқұрылғыны аңшылар да пайдаланған. Қазіргі уақытта фотоснайперді табу қиын әрі басқа дүниелерге қарағанда бағасы да қымбат, – дейді коллекционер полицей.
Сухраб Ирназаров жинаған фотоаппараттардың ішінде өткен ғасырда кезекші милиция бөлімі қолданған түрі де бар. Айтуынша, ол фотоаппаратпен ішкі істер бөліміне кірген адамдарды суретке түсіріп отырған.