Түркістан облысы соңғы жылдары еліміздегі агроөнеркәсіп саласының жетекші өңірлерінің біріне айналып келеді. Әсіресе жылыжай шаруашылығы қарқынды дамып, өңір экономикасының маңызды бағыты ретінде қалыптасты. Жылыжайлар жыл бойы халықты жаңа піскен көкөніспен қамтамасыз етіп қана қоймай, мыңдаған адамды тұрақты жұмыспен қамтуға мүмкіндік беруде. Дегенмен, өндіріс көлемінің ұлғаюы экологиялық жауапкершілік мәселесін де күн тәртібіне шығарып отыр. Себебі қыс мезгілінде жылыжайларды жылыту үшін көмірдің кеңінен қолданылуы қоршаған ортаға түсетін салмақты арттырып, атмосфералық ауа сапасына әсер етуде.
Қазіргі таңда өңірдегі көптеген жылыжайларда көмір жағу тәжірибесі сақталған. Бұл тәсіл экономикалық тұрғыдан тиімді болғанымен, ауаға таралатын зиянды заттардың көлемін көбейтіп, экологиялық ахуалға кері ықпал етеді. Атмосфераға бөлінетін түтін мен қатты бөлшектер қоршаған ортаның ластануына ғана емес, тұрғындардың денсаулығына да қауіп төндіреді. Сондықтан жылыжай шаруашылығын дамытумен қатар, өндірістің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселесі де ерекше маңызға ие болып отыр.
Осыған байланысты Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров Сарыағаш ауданында жылыжай шаруашылығымен айналысатын кәсіпкерлермен арнайы кездесіп, экологиялық талаптарды сақтау қажеттігін кеңінен талқылады. Кездесу барысында өңір басшысы жылыжай бизнесінің болашағы тек экономикалық көрсеткіштермен өлшенбеуі тиіс екенін атап өтті. Оның айтуынша, кез келген өндіріс қоршаған ортаға зиян келтірмей дамуы қажет.
Аймақ басшысы кәсіпкерлерді табиғатқа жанашырлықпен қарауға шақырып, экологиялық жауапкершілікті күшейту бүгінгі күннің басты талабы екенін жеткізді. Оның пікірінше, жылыжай шаруашылығы – тек табыс көзі емес, сонымен қатар қоғам алдындағы үлкен жауапкершілік. Себебі өндірістің әрбір кезеңі қоршаған ортаға әсер етеді.
«Көмірден шығатын зиянды қалдықтар қоршаған ортаға да, халық денсаулығына да әсер етеді. Сондықтан бұл мәселеге бейжай қарауға болмайды. Мемлекет тарапынан қажетті қолдау көрсетілуде. Субсидиялар бөлініп, жеңілдетілген несиелер ұсынылуда. Алайда ең маңыздысы – әрбір кәсіпкердің экологиялық жауапкершілікті сезінуі. Біз тек бүгінгі пайда үшін емес, келер ұрпақтың өмір сапасы үшін де жауаптымыз», – деп атап өтті Нұралхан Көшеров.
Түркістан облысы бүгінде республикадағы жылыжай шаруашылығы ең дамыған өңірлердің қатарында тұр. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, еліміздегі барлық жылыжайлардың шамамен 72 пайызы осы өңірде орналасқан. Жалпы аумағы 1006,7 гектарды құрайтын 3366 жылыжай кешені өңір экономикасының дамуына елеулі үлес қосып келеді. Олар ішкі нарықты сапалы ауыл шаруашылығы өнімдерімен қамтамасыз етіп қана қоймай, ауыл тұрғындарының әлеуметтік жағдайын жақсартуға да ықпал етуде.
Әсіресе Сарыағаш ауданы жылыжай өндірісінің негізгі орталықтарының бірі болып саналады. Ауданда бүгінгі таңда 2183 жылыжай жұмыс істейді. Оның ішінде 551,8 гектар аумақта орналасқан 1223 жылыжай көмір арқылы жылытылады. Ал 7,5 гектарды құрайтын үш жылыжай табиғи газды пайдаланады. Бұдан бөлек, 247,9 гектар аумақтағы 957 нысан қарапайым парник ретінде қызмет көрсетуде.
Сарапшылардың пікірінше, жылыжай өндірісінің экологиялық қауіпсіздігін арттыру үшін ең алдымен қазандықтарға заманауи түтін сүзгілерін орнату қажет. Мұндай жүйелер атмосфераға таралатын зиянды бөлшектердің көлемін айтарлықтай азайтып, ауа сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар табиғи газға кезең-кезеңімен көшу де экологиялық жүктемені төмендетудің тиімді жолы ретінде қарастырылуда. Мамандардың есебінше, бір гектар жылыжайға арналған түтін сүзгісін орнату құны шамамен 4–5 миллион теңгені құрайды.
Өңірде бұл бағытта нақты жұмыстар атқарылып жатыр. Түркістан облыстық экология департаменті, табиғатты қорғау прокуратурасы, «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы, «QazaqGaz» акционерлік қоғамы және жылыжай шаруашылықтарының өкілдері бірлесіп жүйелі кездесулер өткізуде. Жұмыс топтары мәселені жан-жақты талқылап, өндіріс орындарын экологиялық жаңғыртудың тиімді жолдарын қарастыруда.
Сонымен қатар халықаралық тәжірибені зерделеуге де ерекше көңіл бөлінуде. Осы мақсатта көршілес мемлекеттердегі ірі жылыжай кешендеріне арнайы жұмыс сапарлары ұйымдастырылып, заманауи сүзгілеу жүйелерінің тиімділігі зерттелді. Мұндай тәжірибе отандық кәсіпкерлерге экологиялық таза технологияларды енгізуге мүмкіндік береді.
Мемлекет тарапынан да жылыжай шаруашылықтарын қолдау бағытындағы жұмыстар тұрақты жалғасуда. Қолданыстағы бағдарламалар аясында өндірістік жылыжайларға әр гектар үшін 8,1 миллион теңге, ал фермерлік жылыжайларға 4,8 миллион теңге көлемінде субсидия беріледі. Сонымен бірге 2023 жылдан бастап электр энергиясы, табиғи газ және көмір шығындарын ішінара өтеу тетігі енгізілген. Бұдан бөлек, «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы жылыжайларды жаңғыртуға және жаңа технологияларды енгізуге жеңілдетілген несиелер қарастырылған. Қазіргі таңда түтін сүзгілерін орнатуға байланысты 100-ден астам өтінім түскені бұл бағыттағы жұмыстардың белсенді жүріп жатқанын көрсетеді.
Жалпы алғанда, Түркістан облысында жылыжай шаруашылығын дамыту мен экологиялық талаптарды сақтау қатар жүзеге асырылып келеді. Бұл бағыттағы жұмыстар өңірдің тұрақты дамуына, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және халықтың өмір сүру сапасын арттыруға негіз болады. Экономикалық өсім мен қоршаған ортаны қорғау қағидаттарын үйлестіру арқылы өңір келешекте экологиялық жауапты ауыл шаруашылығының үлгісіне айналуға мүмкіндік алады.