Қазіргі таңда қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану және экологиялық мәдениетті қалыптастыру мәселелері әлемдік деңгейдегі маңызды міндеттердің біріне айналды. Табиғат пен адам арасындағы үйлесімділікті сақтау, қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау – әрбір азаматтың басты парызы. Осы бағытта өскелең ұрпақтың экологиялық сауаттылығын арттыру ерекше маңызға ие. Себебі бүгінгі мектеп оқушысы – ертеңгі қоғамның белсенді мүшесі, елдің дамуына үлес қосатын азамат. Осы орайда Түркістан облысында «ECO Network» бастамасымен жүзеге асырылып жатқан «Жасыл мектеп» жобасы экологиялық тәрбие берудің тиімді әрі заманауи үлгісі ретінде кеңінен танылып келеді.
Бүгінде жоба Созақ ауданындағы І.Кеңесбаев атындағы, Сүгір Әліұлы атындағы, Ж.Қаламбаев атындағы шағын жинақты, А.Сүлейменов атындағы және Абай атындағы жалпы білім беретін мектептерде табысты жүзеге асырылуда. Аталған білім ордаларында экологиялық мәдениетті қалыптастыруға бағытталған кешенді жұмыстар жүргізіліп, оқушылардың табиғатқа деген жанашырлық көзқарасын дамытуға ерекше көңіл бөлінуде.
«Жасыл мектеп» жобасының негізгі мақсаты – білім алушылардың экологиялық сауаттылығын арттыру, қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау дағдыларын қалыптастыру және табиғатты қорғау мәдениетін күнделікті өмір салтына айналдыру. Жоба аясында оқушылар тек теориялық білім алып қана қоймай, алған білімдерін тәжірибе жүзінде іске асыруға мүмкіндік алады. Бұл олардың экологиялық мәселелерге бейжай қарамайтын, белсенді азамат болып қалыптасуына жол ашады.
Жобаның маңызды бағыттарының бірі – қалдықтарды сұрыптау және қайта өңдеу мәдениетін дамыту. Осы мақсатта мектептерде қалдықтарды бөлек жинау жүйесі енгізіліп, қайта өңделетін материалдарды жинауға арналған арнайы контейнерлер орнатылған. Бұл бастама оқушылардың тұрмыстық қалдықтарға деген көзқарасын өзгертіп, оларды жауапты тұтынуға тәрбиелеуде.
Аталған жұмыстарды одан әрі жандандыру мақсатында Созақ ауданындағы білім беру ұйымдары «KATKO» ұжымымен бірлесіп ерекше экологиялық байқау ұйымдастырды. Байқау аясында мектептер арасында жарыс өткізіліп, қайта өңделетін қалдықтарды ең көп әрі дұрыс жинаған білім ордасы үздік деп танылады. Жеңімпаз мектеп арнайы сыйлықтармен марапатталады. Мұндай ынталандыру жүйесі оқушылардың қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың экологиялық бастамаларға белсенді қатысуына ықпал етуде. Сонымен қатар жарыс балалар арасында ұйымшылдықты, жауапкершілікті және ортақ мақсатқа жұмыла жұмыс істеу дағдыларын қалыптастырады.
«Жасыл мектеп» жобасының тағы бір ерекшелігі – оның тәрбиелік және шығармашылық әлеуетінің жоғары болуы. Қайта өңделетін материалдардан әртүрлі қолөнер бұйымдарын, сәндік заттарды және пайдалы тұрмыстық құралдарды жасау арқылы оқушылар шығармашылық қабілеттерін шыңдайды. Олар қажетсіз болып көрінетін заттардың өзінен жаңа өнім жасауға болатынын түсінеді. Бұл балаларды үнемшілдікке, еңбекқорлыққа, тапқырлыққа және табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалануға үйретеді. Нәтижесінде «қалдықсыз өмір салты» қағидаты жас ұрпақтың санасына біртіндеп орныға бастайды.
Жоба шеңберінде қоқысты дұрыс сұрыптау мәдениетіне де ерекше назар аударылуда. Оқушыларға қалдықтардың әр түрін ажырату, олардың қайта өңдеуге жарамдылығын анықтау жөнінде тұрақты түсіндіру жұмыстары жүргізіледі. Мәселен, тағам қалдықтарымен ластанған салфеткалар қағаз емес, органикалық қалдық ретінде қарастырылатыны түсіндіріледі. Ал ылғалды майлықтар, ламинатталған қағаздар мен түрлі жапсырмалары бар материалдардың қайта өңдеуге жарамайтыны үйретіледі. Осындай қарапайым ережелерді меңгеру арқылы оқушылар экологиялық сауаттылық деңгейін арттырып, күнделікті өмірде дұрыс шешім қабылдауға дағдыланады.
Жобаның тағы бір маңызды нәтижесі – экологиялық мәдениеттің мектеп қабырғасынан шығып, отбасыларға таралуы. Балалар мектепте алған білімдерін ата-аналарымен бөлісіп, үй жағдайында да қалдықтарды сұрыптау, су мен электр қуатын үнемдеу секілді пайдалы әдеттердің қалыптасуына ықпал етуде. Осылайша экологиялық тәрбие тек оқушыларды ғана емес, тұтас қоғамды қамтитын маңызды үдеріске айналып келеді.
Аталған жоба «Таза Қазақстан» бастамасы аясында жүзеге асырылып, Түркістан облысы әкімдігінің қолдауымен және әлеуметтік серіктестердің қатысуымен табысты жүргізілуде. Бұл – экологиялық тәрбиені білім беру жүйесімен ұштастырып, тұрақты даму қағидаттарын жастардың өмірлік ұстанымына айналдыруға бағытталған игі бастама.
Қорытындылай келе, «Жасыл мектеп» жобасы – табиғатты қорғау мәдениетін қалыптастыратын, экологиялық жауапкершілікті арттыратын және қоршаған ортаға жанашыр ұрпақ тәрбиелеуге бағытталған маңызды әлеуметтік жоба. Осындай бастамалардың арқасында табиғатқа қамқорлық жасауды өз міндеті деп санайтын, экологиялық санасы жоғары жас буын қалыптасады. Ал экологиялық мәдениеті дамыған ұрпақ – еліміздің тұрақты дамуы мен жарқын болашағының берік кепілі.